Te tāke hua haupū rawa i Aotearoa: ngā meka matua

1. Kāore he tāke hua haupū rawa whānui (capital gains tax) i Aotearoa. Ka tāpirihia ngā hua rawa e tākehia ana ki ngā moni whiwhi, ā, ka tākehia ki te reiti tāke mō te tāra e whai ake (marginal rate) o te tangata; kāore he reiti motuhake.

   Mātāpuna: IR1227 p32; te whārangi ture bright-line a IRD (1 Paengawhāwhā 2026)

2. Mō ngā kirimana hoko atu i te 1 Hōngongoi 2024, i muri mai rānei, ka tāke te whakamātautau bright-line (bright-line test) i ngā rawa noho i hokona atu i roto i ngā tau e 2 o te rā tīmata bright-line, ahakoa āhea i hokona mai ai.

   Mātāpuna: IR1229 p6 (Poutūterangi 2026)

3. Ka whakawhirinaki te huringa ki te 2 tau ki te rā o te kirimana hoko atu, kaua ki te rā hoko mai: kāore e tākehia tētahi whare rēti he rā tīmata 5 Kohitātea 2022, i hokona atu i te 27 Hōngongoi 2024.

   Mātāpuna: IR1229 p7 (tauira a Mia)

4. Mō ngā kirimana hoko atu i mua i te 1 Hōngongoi 2024, ko te wā he 2 tau (i whiwhi i te 1 Whiringa-ā-nuku 2015 ki te 28 Poutūterangi 2018), he 5 tau (29 Poutūterangi 2018 ki 26 Poutūterangi 2021, he whare hou e tika ana rānei i whiwhi i muri mai) he 10 tau rānei (ētahi atu rawa i whiwhi i te 27 Poutūterangi 2021, i muri mai rānei).

   Mātāpuna: IR1227 p6

5. Ka tīmata te wā bright-line ina rēhitatia te taitara ki a koe (title registration) (ko te tikanga, ko te whakatau), ā, ka mutu i te rā o tētahi kirimana hoko atu e here ana, ahakoa e toe ana ētahi tikanga.

   Mātāpuna: IR1229 p7

6. Ko te tikanga, mā te rā whakatau (settlement) e whakatau te tau moni whiwhi ka whakahokia ai tētahi hokonga bright-line.

   Mātāpuna: IR1229 p46

7. Me neke atu i te 50% o te whenua i whakamahia hei kāinga matua mōu mō te neke atu i te 50% o te wā bright-line kia pā ai te whakawātea kāinga matua (main home exclusion). I raro i ngā ture o nāianei, ko te katoa, ko te kore rānei.

   Mātāpuna: IR1229 pp15 ki 16

8. Kāore te whakawātea kāinga matua e wātea mēnā he tauira auau mō te hoko, te hanga rānei, me te hoko atu, mēnā rānei kua whakamahia kētia kia rua i ngā tau e 2 i mua i te hokonga.

   Mātāpuna: IR1229 pp19 ki 20

9. Ina hanga ana i tētahi kāinga hou, kāore te wā hanganga e kautehia mō te whakamātautau kāinga matua.

   Mātāpuna: IR1229 p22

10. Kāore e tākehia i raro i te whakamātautau bright-line te hokonga a tētahi kaiwhiwhi i tētahi rawa tuku iho.

    Mātāpuna: IR1229 p27

11. Mai i te 1 Hōngongoi 2024, ka whiwhi ngā whakawhitinga i waenga i ngā tāngata hono (associated persons) i te tuku whakawhiti (rollover relief) mēnā i hono rātou mō te 2 tau neke atu, kotahi i ia wā 2 tau.

    Mātāpuna: IR1229 p30

12. Kāore e taea te whakaea i tētahi hapa bright-line ki ngā utu ā-tau, ngā utu mahi, ngā moni rēti, ngā moni pakihi rānei; ka whakaea anake ki ngā moni whiwhi bright-line, ki ētahi atu moni whiwhi hoko whenua e tākehia ana rānei.

    Mātāpuna: IR1229 p46

13. Mō tētahi rawa kāore e whai moni whiwhi ana, ka taea te tango i ngā utu pupuri mai anake i te kirimana hoko atu ki te whakatau.

    Mātāpuna: IR1229 pp42 ki 44

14. Ko te whenua i hokona mai me te whakaaro pūmau ki te hoko atu ka tākehia i te hokonga, kāore he tepe wā. E ai ki IRD, he pōhēhē noa (common misconception) te whakaaro mā ngā tau 10 e wātea ai i te tāke.

    Mātāpuna: QB 25/08 para 28 (9 Haratua 2025)

15. Ngā reiti tāke moni whiwhi takitahi mai i te 1 Paengawhāwhā 2025: 10.5% ki te $15,600, 17.5% ki te $53,500, 30% ki te $78,100, 33% ki te $180,000, ā, 39% i runga ake.

    Mātāpuna: Ngā reiti tāke a IRD mō te takitahi (3 Pipiri 2025)

16. Ka tākehia anake ngā hua hea (shares) mēnā i hokona mai ngā hea mō te whāinga nui rawa ki te hoko atu, i roto i tētahi pakihi hokohoko hea, i tētahi kaupapa whai hua rānei. Ka pā pea ngā ture FIF mēnā i neke atu i te NZ$50,000 te utu katoa o ngā hea tāwāhi.

    Mātāpuna: Ngā haumitanga hea a IRD (28 Kohitātea 2025)

17. I te nuinga o ngā wā, ka tākehia ngā moni mai i te hoko atu, te hokohoko, te whakawhiti rānei i ngā rawa matihiko (cryptoassets).

    Mātāpuna: Ngā rawa matihiko a IRD (30 Hereturikōkā 2022)

18. Ehara i te ture: e marohi ana a Labour i tētahi tāke 28% mō ngā hua i puta i muri i te 1 Hōngongoi 2027 i ngā rawa noho me ngā rawa arumoni, hāunga te kāinga whānau me ngā pāmu. He tōmua ngā otinga pōtitanga, ā, kāore anō he kāwanatanga kia whakatūria.

    Mātāpuna: Labour, Capital Gains Tax (i toro i te 10 Whiringa-ā-rangi 2026)

Ka taea e koe te whakahua i ēnei meka me tētahi hono ki tēnei whārangi. Te ture o nāianei i te rā e whakaaturia ana; ehara ngā marohi i te ture.